Nasiona lnu są wykorzystywane w kuchni od wielu lat. Ich walory doceniały nasze babcie, często dodając siemię lniane do ciasta na chleb. Tymi drobnymi nasionami często też posypywano inne wypieki np. bułeczki czy podpłomyki. Do dziś z mielonych nasion lnu przygotowuje się gęsty napar, doskonale kojący podrażniony żołądek i jelita. Jak zaparzyć siemię lniane, by wydobyć z niego jak najwięcej cennych substancji?
Siemię lniane to jedno z niewielu naturalnych źródeł, w którym błonnik, lignany i kwasy tłuszczowe omega-3 występują razem. Błonnik rozpuszczalny tworzy w kontakcie z wodą śluzowatą, gęstą konsystencję, która powleka błonę śluzową żołądka i jelit, łagodząc podrażnienia. Lignany działają jako fitoestrogeny, a kwasy omega-3 wspierają pracę układu sercowo-naczyniowego. Regularne picie naparu z siemienia lnianego może pomóc przy problemach trawiennych, zaparciach i refluksie - pod warunkiem, że napar przygotowujesz właściwie i pijesz go w odpowiednim momencie dnia.
Nasiona lnu zawierają trzy grupy składników aktywnych, z których każda działa inaczej. Kwasy omega-3 (głównie ALA - kwas alfa-linolenowy) wspomagają pracę serca i mają działanie przeciwzapalne. Lignany to roślinne związki polifenolowe o właściwościach antyoksydacyjnych - siemię lniane należy do jednych z najbogatszych źródeł lignanów w całej diecie roślinnej. Błonnik, zarówno rozpuszczalny jak i nierozpuszczalny, reguluje perystaltykę jelit i spowalnia wchłanianie cukrów. Warto jednak pamiętać, że siemię najlepiej wchłania się w formie zmielonej – całe nasiona mogą przejść przez układ pokarmowy niezmienione.
Zmielone siemię lniane wchłania się znacznie lepiej niż całe ziarno, bo zmielenie rozbija twardą skorupkę nasienną, która w innym przypadku chroni zawartość przed trawieniem. Jeśli zależy Ci na maksymalnym przyswojeniu składników odżywczych, wybierz siemię mielone - najlepiej świeżo zmielone w domu, bo gotowe mielone utlenia się szybciej i traci część kwasów omega-3. Całe ziarenka sprawdzą się jako dodatek do płatków, musli czy koktajli, gdzie ich działanie jest wolniejsze, ale wciąż wartościowe. Jeśli chcesz poznać inne nasiona o podobnych właściwościach żelujących, przeczytaj poradnik nasiona chia - jak jeść i przygotować.
Wywar można przygotować z całych ziarenek albo z drobno zmielonych. Zawartość tych drugich jest lepiej przyswajalna przez nasz organizm. Jak przygotować siemię lniane? Wystarczy 2 łyżki stołowe świeżo zmielonych nasion zalać ciepłą (ale nie wrzącą) wodą - ok. 3/4 szklanki i odczekać minimum 1,5-2 godziny. Możemy też całe, niezmielone nasiona zalać 3/4 szklanki ciepłej wody i odstawić na noc do dłuższego napęcznienia. Zaparzone siemię dobrze jest spożywać 3-4 razy dziennie. Można też dodać je do mleka, płatków owsianych, soku czy jogurtu.
Siemię lniane mielone parzy się szybciej niż całe ziarenka. Wsyp 1 łyżkę zmielonego siemienia do szklanki i zalej wrzątkiem (ok. 200-250 ml). Wymieszaj, przykryj spodkiem i odczekaj 15-20 minut. Napar zgęstnieje i nabierze lekko śluzowatej konsystencji. Pij ciepły napar od razu po zaparzeniu; po ostygnięciu nadal można go pić, ale konsystencja gęstnieje mocniej. Nie gotuj zmielonego siemienia - wysoka temperatura niszczy kwasy omega-3 i zmienia smak.
Napar z siemienia lnianego działa najskuteczniej, gdy pijesz go na czczo lub 30 minut przed posiłkiem. Pusty żołądek pozwala śluzowi siemiennemu równomiernie rozłożyć się na błonie śluzowej, zanim napłynie kwas żołądkowy. Jeśli stosujesz siemię przy refluksie lub zgadze, pij napar powoli, małymi łykami - szybkie przełykanie ogranicza jego działanie powlekające. Optymalna porcja to 1-2 łyżki zmielonego siemienia dziennie lub odpowiednio 2-3 łyżki całych ziarenek. Przekraczanie tej dawki może prowadzić do wzdęć, szczególnie na początku stosowania.
Siemię lniane świetnie się sprawdza jako zagęszczacz do zup i sosów, gdyż len nie zmienia smaku i koloru potrawy. W tym celu wystarczy łyżeczkę mielonego siemienia rozpuścić w letniej wodzie, dolać do gotującej się zupy lub sosu, dokładnie wymieszać i zdjąć z ognia. Len najlepiej dodawać do dania stopniowo, żeby nie przesadzić z zagęszczeniem.
Jakie jeszcze zastosowanie w kuchni ma siemię lniane? Jak przygotować pyszny deser z jego dodatkiem? Otóż zaparzone w całości nasiona można dodać do porannej zupy mlecznej albo ulubionego muesli. Świetnie smakuje również kisiel z siemieniem lnianym.
Siemię lniane dobrze komponuje się z warzywami strączkowymi i zbożami - jego neutralny smak nie dominuje nad innymi składnikami, a zagęszcza i wiąże masę w wegańskich pastach czy kotletach roślinnych. Sprawdzi się też jako zamiennik jajka w wypiekach: 1 łyżka zmielonego siemienia zalana 3 łyżkami wody po 5 minutach tworzy żel o podobnej spoistości. Siemię możesz dodawać do owsianki, koktajli, a nawet domowego pieczywa.
Najszybszy sposób to zalać 1 łyżkę zmielonego siemienia lnianego szklanką wrzątku i odczekać 15-20 minut. Zmielone siemię nie wymaga gotowania ani długiego namaczania. Napar jest gotowy do picia po ostygnięciu do temperatury ciepłego napoju.
Tak, siemię lniane można spożywać bez obróbki cieplnej - np. dodając zmielone ziarenka bezpośrednio do jogurtu, koktajlu lub płatków owsianych. Jeśli jednak zależy Ci na działaniu kojącym przy problemach żołądkowych, napar zaparzony wrzątkiem lub namoczone całe ziarna dają lepszy efekt, bo wyzwalają większą ilość śluzu siemiennego.
Całe ziarna siemienia lnianego możesz gotować przez 10-15 minut na małym ogniu, co przyspiesza wydzielanie śluzu. Alternatywnie zalej je 3/4 szklanki ciepłej wody i odstaw na noc (6-8 godzin). Po namoczeniu ziarna napęcznieją i napar stanie się odpowiednio gęsty. Metoda gotowania jest szybsza, ale może nieznacznie obniżać zawartość kwasów omega-3.
Zmielone siemię lniane wchłania się lepiej, bo organizm ma bezpośredni dostęp do zawartości nasiona po rozbiciu twardej łupiny. Całe ziarenka są lepiej przystosowane do dłuższego namaczania i wolniejszego uwalniania śluzu. Jeśli zależy Ci na jak najlepszym przyswojeniu błonnika i kwasów omega-3, wybierz siemię mielone - najlepiej miel je bezpośrednio przed użyciem, bo zmielone szybciej się utlenia.
Kluczowa zasada to nie gotować zmielonego siemienia lnianego. Wrzącą woda (do 100°C) jest odpowiednia do parzenia, ale długotrwałe gotowanie niszczy kwasy omega-3. Zalej 1 łyżkę zmielonego siemienia wrzątkiem, przykryj naczynie i odczekaj 15-20 minut. Całe ziarna możesz gotować krótko (10-15 minut), bo ich łupinka chroni tłuszcze przed utlenieniem podczas gotowania.